Docenten

Hoe gebruik ik LitLab in mijn lessen?

De lessen van LitLab zijn voorzien van twee docentenhandleidingen. Hieronder treft u de handleiding die beschrijft wat het doel en de opzet van de proeven in LitLab is en uiteenzet hoe LitLab het bestaande literatuuronderwijs wil aanvullen. Daarnaast is er een handleiding met antwoordmodellen per proef, die hier te vinden is.

Hoe geef ik feedback op de site?

Hebt u gewerkt met LitLab in uw lessen? Dan horen we graag uw ervaringen en feedback. U kunt daarvoor gebruikmaken van ons feedbackformulier of een mail sturen naar info@litlab.nl.

LitLab is een digitaal laboratorium voor literatuuronderzoek op de middelbare school. Door middel van digitale experimenten kunnen bovenbouwleerlingen proeven van academisch onderzoek naar de Nederlandse literatuur in brede zin: van Middeleeuwse verhalen tot hedendaagse popmuziek. De lessen sluiten aan bij recent academisch onderzoek en richten zich voor nu op het gebruik van digitale methoden en collecties die voor iedereen toegankelijk zijn. Zo vormt LitLab een schakel tussen leerlingen, docenten en onderzoekers. LitLab werd ontwikkeld aan de Universiteit Utrecht maar is het resultaat van samenwerkende onderzoekers van verschillende universiteiten. LitLab is geschikt voor alle scholen die leerlingen kennis willen laten maken met recent literatuuronderzoek.

De proeven zijn bedoeld als extra’s naast verplichte eindexamenprogramma’s, en dragen bij aan de drie subdomeinen van het domein literatuur, namelijk literaire ontwikkeling, literatuurgeschiedenis en literaire begrippen. Voor leerlingen die een profielwerkstuk op het terrein van de Nederlandse literatuur willen maken, kunnen de proeven een goede voorbereiding vormen. Per proef worden concrete suggesties voor onderwerpen van die profielwerkstukken gedaan. Zie voor meer details over het gebruik van de proeven de docentenhandleidingen per proef.

Op dit moment staan er zes proeven in LitLab gereed voor de lespraktijk. In het lab werken leerlingen in iedere proef met een ander vraagstuk uit het hedendaagse literatuuronderzoek. LitLab sluit aan op de voorkennis van leerlingen over de Nederlandse literatuur en hoe die gelezen kan worden, en maakt ze wegwijs in de wereld van onderzoek. Eerst wordt hun bestaande kennis over de Nederlandse literatuur uitgebreid met een uitleg over de vragen, concepten en methoden die in onderzoek rond de specifieke vraagstelling van de proef gebruikt worden. Met de nieuw vergaarde kennis kunnen ze vervolgens zelf op onderzoek uit gaan. Dat doen ze aan de hand van opdrachten, online tools en digitale collecties die ze helpen hun eigen vragen op te lossen. Leerlingen ontdekken zo de werkwijze, de diversiteit en de mogelijke opbrengst van literatuuronderzoek. 

De proeven hebben een vaste structuur met vijf stappen.

reageerbuisRood1Stap 1: De voorbereiding (oriënteren)

Een inleiding in de materie door middel van concrete voorbeelden waarbij aangesloten wordt op de voorkennis. Het centrale vraagstuk wordt gepresenteerd. Aan het eind van stap 1 staan enkele vragen die leerlingen helpen de gegeven voorbeelden verder te verkennen en te doorgronden.

reageerbuisRood2Stap 2: De instrumenten (begrijpen)

De introductie van nieuwe begrippen of concepten die gaan dienen als onderzoeksinstrumenten, met een uitleg hoe deze concepten tot een antwoord op de in stap 1 geïntroduceerde onderzoeksvragen kunnen leiden. Aan het eind worden begripsvragen gesteld.

reageerbuisRood3Stap 3: Het experiment (testen en/of analyseren)

Een introductie op de digitale tool of het materiaal en een instructie voor het gebruik ervan. De opdrachten in deze stap laten de leerlingen experimenteren met de tool of het materiaal en laat ze verbanden leggen met de vragen uit de vorige twee stappen.

reageerbuisRood4Stap 4: De lakmoesproef (reflecteren/terugkoppelen)

Tijdens deze stap wordt de vorige stap geëvalueerd door middel van een grotere opdracht met meer eigen inbreng. Wat zeggen de resultaten? Zijn er conclusies te trekken? Argumentatie speelt in deze stap een belangrijke rol.

reageerbuisRood5Stap 5: Het vrije experiment (verdiepen)

In de laatste stap krijgen leerlingen meer vrijheid en ruimte om te reflecteren op het gebruik van de tool en tot meer diepgang in de materie te komen. Leerlingen kunnen in deze stap bijvoorbeeld naar eigen inzicht verder experimenteren en daarover schrijven, debatteren over gerelateerde onderwerpen of creatief schrijven.

De proeven zijn bedoeld voor bovenbouwleerlingen van het havo en vwo. Er zijn verschillende niveaus, van 1 tot 3. Een hoger niveau duidt op meer of moeilijkere tekst, complexere concepten of meer vereiste vaardigheden. De niveau-aanduidingen zijn slechts een richtlijn, docenten kunnen zelf het beste inschatten welk niveau geschikt is voor hun klas.

De proeven zijn zo ontwikkeld dat ze los van elkaar kunnen worden gemaakt. Dat kan in oplopende moeilijkheidsgraad, maar noodzakelijk is dat niet. De volgorde kan ook door interesse van de leerlingen bepaald worden.

Een proef beslaat 1 à 2 lesuren. Hoe lang een klas met een proef bezig is, hangt af van het niveau en of er gedeeltes als huiswerk worden meegegeven. In principe zouden stap 1 tot en met stap 3 in 1 lesuur moeten passen.

Leerlingen kunnen zelfstandig met de proeven aan het werk op een computer. Elke leerling heeft toegang tot internet nodig en een Worddocument of schrift om de antwoorden te noteren. Voor sommige proeven is aanvullend materiaal zoals koptelefoons of een roman nodig, dit staat per proef aangegeven.

Naast deze algemene handleiding is er voor elke proef ook een handleiding beschikbaar. Hierin staat onder andere een korte beschrijving van het leerdoel van de proef en een antwoordmodel. Omdat leerlingen voornamelijk zelfstandig bezig zijn met de proeven, is gekozen de handleiding beknopt te houden. Om als docent goed voorbereid te zijn op de les, volstaat het om de proef zelf van tevoren door te nemen.

LitLab promoot ook het maken van profielwerkstukken op het terrein van het schoolvak Nederlands. De onderzoeksvragen die in de proeven aan bod komen, zijn bij uitstek geschikt om verder uit te diepen in een profielwerkstuk. Op de profielwerkstukpagina staan voor alle proeven verschillende voorbeelden van onderzoeksvragen ter inspiratie en suggesties voor literatuur.

Meedenken

Wilt u meedenken over en/of meewerken aan de ontwikkeling van LitLab? Of zoekt u naar inspiratie voor manieren waarop u LitLab in uw lesprogramma kunt passen? Kom dan eens naar een van onze workshops voor en met docenten(-in-opleiding).