Massatoerisme op Puerto Rico

Klik hier voor een Spaanse versie van deze Exploración.

Bad Bunny is een wereldberoemde zanger uit Puerto Rico. Zijn nummers – waarin hij verschillende muziekstijlen combineert, zoals reggaeton en salsa – klinken vaak vrolijk en zijn zeer dansbaar. Tegelijkertijd gebruikt hij zijn muziek om maatschappelijke problemen aan de kaak te stellen, vooral problemen waarmee de inwoners van Puerto Rico te maken hebben. Puerto Rico ligt in het Caribisch gebied, niet ver van de Verenigde Staten. Nadat Spanje het eiland in 1898 had verloren tijdens de Spaans-Amerikaanse Oorlog, kwam Puerto Rico onder Amerikaans bestuur te staan. In de afgelopen decennia is het aantal toeristen dat Puerto Rico bezoekt sterk gestegen, vooral vanuit de Verenigde Staten maar ook vanuit andere landen. Dat brengt niet alleen economische kansen met zich mee, maar ook problemen voor de lokale bevolking. In het nummer LO QUE LE PASÓ A HAWAii (2025) zingt Bad Bunny over de gevolgen van het toerisme voor het eiland en zijn inwoners. Rond hetzelfde thema maakte hij ook de korte film DeBÍ TiRAR Más FOTOS (Short Film) (2025). In deze opdracht onderzoek je hoe Bad Bunny verschillende media inzet om de ervaringen van de inwoners van Puerto Rico met toerisme zichtbaar te maken.

Fragment 1 (video)

Fragment 2 (liedtekst)

Esto fue un sueño que yo tuve
Ella se ve bonita, aunque a veces le vaya mal
En los ojo’ una sonrisa, aguantándose llorar
La espuma de su’ orilla’ parecieran de champán
Son alcohol pa las herida’, pa la tristeza bailar
Son alcohol pa las herida’, porque hay mucho que sanar

En el verde monte adentro, aún se puede respirar
Las nubes están más cerca, con Dios se puede hablar
Se oye al jíbaro llorando, otro má’ que se marchó
No quería irse pa Orlando, pero el corrupto lo echó
Y no se sabe hasta cuando-

Quieren quitarme el río y también la playa
Quieren al barrio mío y que abuelita se vaya
No, no suelte’ la bandera ni olvide’ el lelolai
Que no quiero que hagan contigo lo que le pasó a Hawái
Aquí nadie quiso irse, quien se fue sueña con volver
Si algún día me tocara, que mucho me va a doler
Otra jíbara luchando, una que no se dejó
No quería irse tampoco y en la isla se quedó
Y no se sabe hasta cuando-

Quieren quitarme el río y también la playa
Quieren al barrio mío y que tus hijos se vayan
No, no suelte’ la bandera ni olvide’ el lelolai
Que no quiero que hagan contigo lo que le pasó a Hawái

Voordat je de teksten goed kunt begrijpen, is het belangrijk om een aantal woorden en uitdrukkingen te kennen. Volg de volgende stappen:

Zoek in de onderstaande lijsten eerst naar woorden die je al kent, of woorden die erg op Engelse woorden lijken. Vertaal deze.
Raad de betekenis van de andere woorden. Je kunt dit wellicht doen met behulp van het Engels of een andere taal die je kent.
Gebruik deepl.com of een woordenboek om woorden te vertalen die je nog niet begrijpt.

Aguantarse

Espuma de su’ orilla’

Heridas

El verde monte

Nubes

Corrupto

Jíbaro

Echar

Lelolai

Aan het begin van de film praat een oudere man met zijn kikker. Waarom zegt de man tegen de kikker dat hij graag meer foto’s had willen maken?
De man gaat vervolgens naar een bakkerij. Wat valt je op aan: de medewerker achter de toonbank, het menu, de prijzen, de aangeboden producten, de inrichting van de zaak?
Beschrijf de emoties van de oudere man. Hoe voelt hij zich over de situatie in Puerto Rico zoals die in de film wordt weergegeven?
Welke sfeer of toon overheerst volgens jou in het lied?
In de eerste strofe van het lied komen veel verwijzingen naar de natuur voor, zoals la espuma, la orilla, el monte, las nubes, el ríoen la playa. Welk beeld van Puerto Rico schetst Bad Bunny hiermee?
In het refrein zingt Bad Bunny: “Quieren quitarme el río y también la playa / Quieren al barrio mío y que abuelita se vaya”. Wie zijn de ‘ustedes’ waar Bad Bunny naar verwijst, en waarom zegt hij dat ze de rivier, het strand en de wijk willen?

Waarom zegt de klant in de film: ‘Seguimos aquí’? Wat zou hij daarmee bedoelen?
Zoek informatie op over de sapo Concho. Wat voor dier is dit? Waarom denk je dat Bad Bunny deze kikker als personage heeft gekozen?
Zoek informatie op over de jíbaroin Puerto Rico. Wat vertegenwoordigt de jíbaro in de Puerto Ricaanse cultuur? Wat betekent volgens jou de volgende passage? ‘Se oye al jíbaro llorando, otro má’ que se marchó No quería irse pa Orlando, pero el corrupto lo echó’. Waarom gebruikt Bad Bunny dit symbool?
Tegen wie richt Bad Bunny zich met de zin ‘no suelten la bandera’. Wat wil hij dat ze wel doen/niet doen, denk je?
Waarom vergelijkt Bad Bunny Puerto Rico met Hawaï? Wat wil hij met die vergelijking duidelijk maken? Zoek eventueel informatie op over toerisme in Hawaï.

Welke overeenkomsten zie je tussen de boodschap van de korte film en die van het lied?
Wat maakte meer indruk op jou: de korte film of de liedtekst? Leg uit waarom.
Wat vind je ervan dat Bad Bunny zijn muziek en een korte film gebruikt om aandacht te vragen voor maatschappelijke problemen in Puerto Rico?
Bespreek met een klasgenoot in hoeverre toerisme volgens jullie vooral voordelen of juist nadelen heeft voor een land of regio. Gebruik voorbeelden uit de korte film, de liedtekst en eventueel uit je eigen ervaringen.