De voorouderlijke kennis van de Mapuche

Klik hier voor een Spaanse versie van deze Exploración.

In Latijns-Amerika leven meer dan 800 inheemse volkeren: gemeenschappen van de oorspronkelijke bewoners van gebieden die vanaf 1492 werden veroverd en bezet door Spanjaarden en Portugezen. Eén van deze volkeren is het Mapuche-volk. De Mapuche leven in gebieden die tegenwoordig tot Chili en Argentinië behoren. In Chili beschouwt 8,8% van de bevolking zich als Mapuche. In deze opdracht leer je over de voorouderlijke kennis van de Mapuche: de manier waarop zij denken over de wereld en over het leven, en hoe deze kennis van generatie op generatie is doorgegeven. Je leert begrijpen hoe de Mapuche de relatie ziet tussen de mens en de Ñuke Mapu (Moeder Aarde) en hoe deze visie verbonden is met actuele thema’s zoals duurzaamheid en klimaatverandering. Dat doe je aan de hand van een video (tekst 1) en een gedicht (tekst 2). In de video vertelt Carmen Nahuelcoy Castro over Mapuche-tuinen. Het gedicht is geschreven door Elicura Chihuailaf, een Mapuche-dichter. Hij schrijft zijn poëzie in het mapudungun (de taal die wordt gesproken door de Mapuche) en ook in het Spaans.

Tekst 1 (toespraak)

Bekijk de video over de Mapuche-tuinen. De video bevat authentiek Spaans taalgebruik en kan uitdagend zijn. Probeer vooral een globaal begrip te krijgen en let goed op de beelden. Hieronder lees je de transcriptie van een deel van de toespraak van Carmen Nahuelcoy Castro, de vrouw in de video. Deze tekst helpt je om de inhoud van de video beter te begrijpen. In de tekst komen enkele woorden voor in het mapudungun.

Desde siempre el pueblo mapuche ha establecido una profunda relación con la Ñuke Mapu, considerando no solo la vida humana como sagrada, sino también la de los animales, las plantas, el suelo y el resto del mundo material. Entiende esta relación como una gran cadena que de ser rota puede producir un daño a la totalidad de la vida en el planeta. Es por ello que toman del Ñuke Mapu solo lo que necesitan, cuidando su equilibrio y armonía, constituyéndose la huerta mapuche en un refugio biocultural. (…) En este proceso de preservación de la huerta mapuche, las familias y en especial las mujeres curadoras de semillas poseen una importancia fundamental. Ellas han desarrollado un minucioso y silencioso trabajo para conservar, multiplicar y traspasar sus saberes en el uso de semillas y plantas. (…) En la crisis social y ambiental que afecta hoy a la humanidad, es de suma importancia preservar la biodiversidad (…) garantizando el Küme Mongen para toda la humanidad.

Tekst 2 (gedicht)

Lees nu het gedicht ‘El agua de la vida (Bidoversidad, reciprocidad)’.

El agua de la vida
(Biodiversidad, reciprocidad)

Sí, ¿quién puede dudarlo?
me dicen: El Agua es la Vida
¿Pero qué hace el Agua
sin el Aire?
¿Pero qué hacen el aire
y el agua sin la Tierra?
¿Pero qué hace la Tierra
sin el Fuego?
¿Pero qué hace el fuego
sin el Sol?
¿Pero qué hace el Sol
sin la ceniza de la Luna?
¿Pero qué hace la Luna
sin el canto del Silencio?
¿Pero qué hace el silencio
si no sucede la Contemplación?
¿Pero qué hace la contemplación
sin la Palabra?
¿Pero qué hace la Palabra
sin el aliento de la Naturaleza?
¿Pero qué hace la Naturaleza
sin el Agua de la Vida?*

*Por favor, continúe usted este poema:
En medio de los últimos bosques
En el rocío de la madrugada
A orillas de los menguados ríos
saltos, lagos
Mirando los barcos en el horizonte
del mar
y en el aire contaminado del día…
En la cumbre nocturna y más delirante
de la imaginación.

Om de teksten beter te begrijpen, moet je eerst een aantal woorden kennen. Volg de drie stappen hieronder om de betekenis van een aantal woorden en korte zinnen te ontdekken.

Zoek in de onderstaande lijsten eerst naar woorden die je al kent, of woorden die erg op Engelse woorden lijken. Vertaal deze.
Raad de betekenis van de andere woorden. Je kunt dit wellicht doen met behulp van het Engels of een andere taal die je kent.
Gebruik deepl.com of een woordenboek om woorden te vertalen die je nog niet begrijpt.

Vocabulaire Tekst 1:

Establecer
Ñuke Mapu / madre tierra
Sagrada
Cadena
Equilibrio
Armonía
Huerta mapuche
Refugio biocultural
Semillas
Preservar
Biodiversidad
Küme Monge

Vocabulaire Tekst 2:
Contemplación
Rocío
Madrugada
Menguados
Saltos
Cumbre
Delirante

In de video spreekt Carmen Nahuelcoy Castro over verschillende vormen van leven die als heilig worden beschouwd door de Mapuche. Welke zijn dat?
Carmen Nahuelcoy Castro zegt dat de relatie tussen de elementen van de planeet een keten is. Wat gebeurt er als één van deze elementen beschadigd wordt?
Waarom nemen de Mapuche volgens Carmen Nahuelcoy Castro alleen wat ze nodig hebben van de natuur?
In het gedicht van Elicura Chihuailaf zegt de dichtende stem: het water is het leven. Wat wordt er bedoeld met deze uitspraak, denk je?
De dichtende stem zegt ook dat het water niet alleen kan bestaan, maar ook de andere elementen nodig heeft. Welke andere elementen komen in het gedicht voor? Zoek minstens vier voorbeelden in de tekst.
Noem twee verschillen en één overeenkomst tussen de video en het gedicht.

In de tekst van de video wordt gezegd dat alles op de planeet verbonden is als een keten. Dit idee komt ook in het gedicht terug. Hoe laat de dichter dit zien?
Het gedicht is bijna volledig opgebouwd uit retorische vragen. Dat is een stijlfiguur waarbij de vraagsteller niet per se een antwoord verwacht, maar de toehoorders aan het denken wil zetten en/of ze wil overtuigen van een bepaald standpunt. Waarom denk je dat de dichter voor deze vorm heeft gekozen?
In het laatste deel spreekt het gedicht over ‘de laatste bossen’ en ‘de afnemende rivieren’. Wat voor soort situatie wordt hier beschreven? Wat zegt deze situatie ons over het evenwicht tussen de mens en de natuur vanuit Mapuche-perspectief zoals beschreven in de video?
Waarom denk je dat de lezer wordt gevraagd om het gedicht voort te zetten?

Zowel tekst 1 als tekst 2 spreken over het idee van evenwicht in de natuur en drukken daarmee één van de centrale ideeën van de voorouderlijke kennis van de Mapuche uit. Toch doen de twee teksten dit op verschillende manieren.

Hoe was jouw leeservaring anders bij het lezen van de informatieve tekst in vergelijking met het gedicht en waarom?
In het gedicht verschijnt water als een fundamenteel element voor het leven. In Nederland speelt water ook een belangrijke rol. Hoe is onze relatie met water in Nederland? Vergelijk die met de situatie die in het gedicht wordt gepresenteerd.
Elicura Chihuailaf eindigt de tekst door ons te vragen zijn gedicht voort te zetten. Schrijf ongeveer vijf regels die deel zouden kunnen uitmaken van het gedicht. Hierbij kun je dezelfde vorm gebruiken:

¿Pero qué hace … sin …?
¿Pero qué hace … sin …?
¿Pero qué hace … sin …?
¿Pero qué hace … sin …?
¿Pero qué hace … sin …?