Spelregels

In deze leesclub discussieer je met een groepje van 4 tot 6 lezers over De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart van Betje Wolff en Aagje Deken. Je doet dat aan de hand van kaartjes met vragen over de tekst. De leesclub begint met een korte inleiding, die een van de spelers voorleest. Daarna volgen 4 rondes:

  1. Ronde 1 bestaat uit 5 quizvragen over de tekst. Een van de spelers leest de vragen voor en alle spelers (inclusief voorlezer) schrijven hun antwoorden op een blaadje. Na het omdraaien van de laatste vraag verschijnen de juiste antwoorden in beeld. Daarna berekent iedereen zijn score.
  2. Ronde 2 is een algemeen vragenrondje over de tekst: de spelers benoemen om de beurt wat ze onduidelijk vonden en proberen samen een antwoord te vinden. Als de grootste onduidelijkheden opgelost zijn, begint ronde 3.
  3. Degene met de meeste goede antwoorden op de quizvragen mag als eerste een kaartje van de discussievragen omdraaien van een stapel naar keuze. Hij of zij geeft antwoord op de vraag, waarna de rest mag reageren. Vervolgens kiezen de overige spelers om de beurt een kaartje van een van beide stapels. Als een discussievraag herhaalt wat eerder in het gesprek al aan bod gekomen is, mag de speler die aan de beurt is een volgende kaart omdraaien. Dit gaat zo door totdat alle kaartjes omgedraaid zijn.
  4. Aan het einde van de discussie komen de spelers samen tot een oordeel over de tekst. In ronde 4 geven ze een oordeel uitgedrukt in sterren en motiveren zij hun keuze.

Inleiding

De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart vertelt het verhaal van de negentienjarige Sara Burgerhart, die als wees wegvlucht uit het huis van haar strenggelovige tante Suzanna Hofland. Sara zoekt haar toevlucht in het pension van weduwe Maria Buigzaam-Spilgoed en krijgt daarvoor toestemming van haar voogd, de Amsterdamse koopman Abraham Blankaart. Samen met nog drie andere welopgevoede dames woont Sara in haar nieuwe kosthuis. De jongvolwassen Sara wil voluit genieten van een onbezorgd en vrij leven, en gaat ook graag uit. Wanneer Sara de heer R. ontmoet, gaat het bijna mis. Net op tijd weet ze te ontkomen aan deze man die geen goede bedoelingen met haar heeft. Door dit voorval komt ze tot bezinning en trouwt ze met de man die in alle opzichten de ‘ware Jacob’ lijkt te zijn: Hendrik Edeling.

In deze leesclub gaan jullie in discussie over de vorm en boodschap van deze briefroman. Hoe draagt deze roman bij aan de achttiende-eeuwse normen over hoe meisjes en jonge vrouwen zich moesten gedragen? En zien jullie ook hoe de roman die normen tegelijkertijd bekritiseert? Bestaan die normen nog steeds, en wat vinden jullie daarvan? Die vragen staan in deze leesclub centraal.

Ronde 1: Quiz



Quizvraag

1. Wie is er verantwoordelijk voor Sara’s opvoeding?

2. Waarom ontvlucht Sara het huis van haar tante Suzanna Hofland?

3. Met wie woont Sara in huis bij weduwe Maria Buigzaam-Spilgoed? Noem tenminste twee van haar huisgenoten.

4. Waarom wil Jan Edeling aanvankelijk niet dat zijn zoon met Sara trouwt?

5. Hoe weet Sara te ontsnappen uit het huis van R.?

Antwoorden

  1. Abraham Blankaart en Suzanna Hofland.
  2. Sara is doodongelukkig daar. Ze mag bijna niks van haar tante en ze krijgt nauwelijks te eten.
  3. Aletta (Letje) Brunier, Charlotte (Lotje) Rien du Tout en Cornelia Hartog.
  4. Sara is gereformeerd en Hendrik Edeling is Luthers.
  5. De dochter van de tuinman helpt Sara ontsnappen.

Ronde 2: Vragenrondje

Je ziet hier een rijtje met personages uit het verhaal. Je zou kunnen zeggen dat ze zogenoemde ‘speaking names’ hebben: een naam waarmee de schrijvers iets over hun karakter proberen te vertellen. Bespreek met elkaar wat de namen van deze personages vertellen over hun karakter:

  • Sara Burgerhart
  • Abraham Blankaart
  • Cornelia Slimpslamp
  • Hendrik Edeling
  • Charlotte Rien du Tout
  • Anna Willis
  • Maria Buigzaam-Spilgoed

Ronde 3: Discussie



Feest der herkenning?

Kaart 1/8 - Feest der herkenning?

Als je het personage Sara in drie woorden zou moeten omschrijven, welke woorden kies je dan? Wat zeggen deze woorden over haar karakter?

Kaart 2/8 - Feest der herkenning?

Welke verschillen zie je in de manier waarop de verschillende personages schrijven, en is die schrijfstijl ook nog afhankelijk van de ontvanger van de brief? Op welke manier praat jij anders tegen je familie dan tegen je vrienden bijvoorbeeld?

Kaart 3/8 - Feest der herkenning?

In het begin van het verhaal vlucht Sara weg bij haar tante Suzanna Hofland, omdat ze het daar niet langer uithoudt vanwege de strenge regels die tante erop nahoudt. Ze wil een vrijer leven leiden. Snap je dat zij die vrijheid opzoekt? Van welke regels wil jij je graag losmaken (thuis of op school)?

Kaart 4/8 - Feest der herkenning?

Anna Willis, de beste vriendin van Sara, waarschuwt Sara voor een al te losbandig leven. In brief 46 waarschuwt ze haar bijvoorbeeld voor het omgaan met Jacob Brunier en een ‘springvloed’ van wereldse vermaken. Wat vind jij van het advies van Anna?

Kaart 5/8 - Feest der herkenning?

Cornelia Hartog is verliefd op Hendrik Edeling, die eigenlijk voorbestemd is voor Sara. Uit jaloezie schrijft ze een anonieme beschuldigende brief (brief 107) aan Abraham Blankaart waardoor Sara in een negatief daglicht wordt gezet. Begrijp jij waarom Cornelia Hartog dit doet? Licht je antwoord toe.

Kaart 6/8 - Feest der herkenning?

Het hele verhaal wordt verteld in brieven. Dit type ‘briefroman’ was populair in de achttiende eeuw. Hoe was het voor jou om een roman in brieven te lezen? Welk effect heeft deze vertelvorm op de manier waarop jij het verhaal ervaren hebt?

Kaart 7/8 - Feest der herkenning?

Typisch voor de briefroman is dat je als lezer direct toegang krijgt tot de gedachten van de personages. Dat maakt de briefroman anders dan een roman met een externe verteller, die de gedachten van personages uit de tweede hand weergeeft. Leg uit of een briefroman daardoor (opvoed)adviezen beter kan overbrengen dan romans met een andere vertelvorm.

Kaart 8/8 - Feest der herkenning?

Het verhaal lijkt Sara te veroordelen voor haar keuze om met R. mee te gaan naar zijn huis buiten de stad. De roman waarschuwt meisjes als Sara: ga niet zomaar ’s avonds op stap en pas op voor foute vrienden. Hoe kijken wij tegenwoordig naar dit soort adviezen? Betrek in je antwoord ook de campagne ‘Wij eisen de nacht op’ in de zomer van 2025.

Feest der herkenning?

Dit was het laatste kaartje!



Stof tot nadenken?

Kaart 1/8 - Stof tot nadenken?

In ronde 2 heb je al nagedacht over de speaking names van sommige personages. Van twee personages wordt alleen een letter gegeven, namelijk R. en G. Waarom zouden Wolff en Deken dit gedaan hebben? Welk effect heeft dit op jou als lezer?

Kaart 2/8 - Stof tot nadenken?

Kijk eens naar brief 91 en brief 150 waar R. aan het woord is en lees ook brief 51 van Hendrik Edeling. Wat is het verschil in toon tussen R. en Hendrik Edeling? Wat doet dit met de manier waarop je naar Sara als personage kijkt?

Kaart 3/8 - Stof tot nadenken?

Anna Willis is constant bezorgd over de consequenties die Sara’s handelen heeft voor haar reputatie. Wat zegt dit over de vriendschap tussen de twee meisjes? Hoe gaan beide vriendinnen met elkaar om?

Kaart 4/8 - Stof tot nadenken?

Het verhaal is op een bijzondere manier geschreven, namelijk in brieven. Zou je dit met een hedendaagse roman ook kunnen doen, in de vorm van appjes? Waarom wel of niet?

Kaart 5/8 - Stof tot nadenken?

Sara gaat vol vertrouwen met R. mee naar zijn huis buiten de stad en ze doorziet zijn bedoelingen pas als het te laat is. Aan die verkeerde inschatting van Sara verbindt de roman een duidelijke boodschap aan meisjes en vrouwen zoals Sara. Wat is die boodschap? Was er ook een andere boodschap denkbaar geweest, zo ja, welke?

Kaart 6/8 - Stof tot nadenken?

Uit het verhaalverloop van Sara Burgerhart ontstaat een ideaalbeeld van een jonge vrouw in de tweede helft van de achttiende eeuw. Probeer onder woorden te brengen hoe de ideale jonge vrouw er volgens dit verhaal uitziet en hoe ze zich gedraagt.

Kaart 7/8 - Stof tot nadenken?

Hoewel de roman een ideaalbeeld voor jonge vrouwen schetst, kun je in deze roman tegelijkertijd een kritiek lezen van dit soort ideaalbeelden. Zo vind je in het verhaal naast Sara ook andere meisjes en vrouwen die zich niet neerleggen bij wat de samenleving van hen verwacht. Leg die stelling uit met één of twee voorbeelden.

Kaart 8/8 - Stof tot nadenken?

In de tijd van de Verlichting, de tijd waarin Sara Burgerhart zich afspeelt, is het samen dingen doen erg belangrijk. Een ander woord hiervoor is sociabiliteit. Het idee hierachter is vooral: samen ontwikkel je je sterker dan alleen. Denk je dat verhalen als Sara Burgerhart de lezers ook daadwerkelijk hebben geholpen in de omgang met anderen? Waarom wel of niet?

Stof tot nadenken?

Dit was het laatste kaartje!

Ronde 4: Oordeel

Geef De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart samen een waardering uitgedrukt in sterren. Beargumenteer vervolgens jullie keuze. Wat vonden jullie goed en wat juist minder goed? Heeft de discussie jullie individuele oordeel veranderd, en zo ja, hoe? Probeer voorbeelden en argumenten te halen uit jullie reacties op de discussievragen.

Heb je zelf een goede discussievraag die nog niet gesteld is? Vul die dan in, dan voegen wij de vraag aan een van de stapeltjes toe.

Leesclubs_respons